Festiwal 2025

Późnym popołudniem, w Filharmonii Białostockiej rozpoczął się 44 Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka 2025” w Białymstoku. To już kolejny raz w tym miejscu spotykają się miłośnicy muzyki cerkiewnej z całego świata oraz licznie przybyli goście i publiczność.

Wydarzenie organizuje oczywiście znana od lat z działalności kulturalnej Fundacja „Muzyka Cerkiewna” w Hajnówce.

Zaraz przy wejściu gości wita stoisko z wydawnictwami Fundacji. Płyty kompaktowe i albumy cieszą się dużym wzięciem, a i „Gazetę Festiwalową” oraz program można przy okazji dostać.

Stoiskiem jak zwykle zarządza współorganizatorka Festiwalu – Irena Parfieniuk.

Na inauguracyjny koncert przybywają pierwsi znamienici goście: Alicja Twardowska (z lewej) – żona zmarłego w ubiegłym roku znakomitego kompozytora i wieloletniego przewodniczącego jury festiwalowego Romualda Twardowskiego.

Chwilę później uchwyciliśmy wojewodę podlaskiego – Jacka Brzozowskiego, który również otrzymał z rąk Ireny Parfieniuk podstawowe materiały festiwalowe, czyli gazetę i program.

Pojawiają się kolejni goście: oto Rafał Rudnicki, wiceprezydent Białegostoku.

Wiceprezydent przyniósł ze sobą jakąś niespodziankę dla organizatorów – ale to na razie tajemnica.

Kolejnym znamienitym gościem jest Wiesława Burnos – wicemarszałek województwa podlaskiego.

oraz wybitny hajnowski artysta Wiktor Kabac, który obchodzi swój jubileusz, a tutaj zostanie odznaczony za swoją działalność.

Festiwalowa sala filharmonii powoli zaczyna się zapełniać, bo już za chwilę uroczyste rozpoczęcie.

Zaczynamy!

Tradycyjnie Festiwal otwiera pieśń „Gaude Mater Polonia”. Wykonuje ją Chór Dziecięco-Młodzieżowy Opery i Filharmonii Podlaskiej, którym dyryguje Ewa Barbara Rafałko.

W tym doniosłym momencie publiczność również tradycyjnie wstaje z miejsc – tak rozpoczyna się muzyczne święto.

Po zakończeniu występu dziecięco-młodzieżowego chóru Ilona Karpiuk – prowadząca uroczystość festiwalową – przedstawia jego tegoroczną ideę: „Festiwal podkreśla niezwykłą moc modlitewną i artystyczną muzyki cerkiewnej i gromadzi wokół siebie wykonawców i słuchaczy w duchu ekumenii i wzajemnego szacunku. Tak będzie i podczas czterdziestej czwartej edycji Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej”.

Następnie na scenie pojawia się dyrektor Festiwalu – Mikołaj Buszko, jego pomysłodawca i organizator: „Otwieram ten Festiwal po raz czterdziesty czwarty, chociaż moja przygoda, flirt z muzyką cerkiewną trwa troszkę dłużej, bowiem pomysłem na takie spotkanie rozpocząłem w 1979 roku swoją trwającą dotychczas przygodę z kulturą”.

Dyrektor Festiwalu powitał wszystkich, a w tym przybyłych dostojnych gości:

Martę Cienkowską – podsekretarza stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Jacka Brzozowskiego – wojewodę podlaskiego

Wiesławę Burnos – wicemarszałka województwa podlaskiego

Katarzynę Jamróz – przewodniczącą Rady Miasta

Rafała Rudnickiego – wiceprezydenta Białegostoku

Marcina Tomkiela – redaktora naczelnego Radia Białystok

Marka Tyszkiewicza – radnego białostockiego

Kazimierza Dudzińskiego – wieloletniego przewodniczącego samorządu miejskiego

a także Alicję Twardowską – żonę zmarłego w ubiegłym roku Romualda Twardowskiego

 

oraz tegorocznych członków jury festiwalowego:

ks. Jerzego Szurbaka

prof. Wiolettę Miłkowską

prof. Jewhena Sawczuka

dra Linasa Balandisa (nieobecnego na sali, bo przygotowującego się właśnie do prowadzenia koncertu inauguracyjnego)

i prof. Dariusza Zimnickiego.

 

Po tej prezentacji głoś zabrali nasi znakomici goście. Najpierw na scenie pojawiła się Marta Cienkowska, podsekretarz stanu: „Witam wszystkich duchownych, witam moich przyjaciół z władz samorządowych i miejskich – bardzo jest mi miło, że jesteśmy tutaj wszyscy razem. Właśnie tu, w Białymstoku, w tym mieście, które od wieków buduje swoją tożsamość na spotkaniu kultur, na spotkaniu języków, na spotkaniu religii. W miejscu, gdzie różnorodność nie jest abstrakcyjnym pojęciem – jest żywą częścią codzienności”.

Następnie głos zabrał Jacek Brzozowski, wojewoda podlaski: „Chciałbym serdecznie podziękować za to, że po raz kolejny mogę towarzyszyć państwu podczas tego wyjątkowego wieczoru. Festiwal trwa już czterdzieści cztery lata – piąta dekada, podczas której wszyscy miłośnicy muzyki, wszyscy, dla których nie tylko podlaska, ale w ogóle kultura jest ważna, gromadzą się tu, w Białymstoku, po to żeby przeżywać coś szczególnego, coś wyjątkowego”.

Po nim na scenie pojawiła się marszałek Wiesława Burnos: „To wydarzenie od wielu lat zajmuje wyjątkowe miejsce w kalendarzu kulturalnym naszego województwa. Festiwal, choć zakorzeniony lokalnie, ma wymiar międzynarodowy. Od lat przypomina, że muzyka cerkiewna, niezależnie od języka, wyznania, narodowości, potrafi jednoczyć. To ważna wartość zwłaszcza dzisiaj”.

A po niej głoś zabrał wiceprezydent Rafał Rudnicki: „Cieszę się niezmiernie, że po raz kolejny Białystok mieści wyjątkowe wydarzenie, jakim jest Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej »Hajnówka 2025« odbywający się w stolicy województwa podlaskiego. To zawsze uczta artystyczna, bo ta muzyka, jak mówiła Pani Minister, płynie prosto z duszy, płynie prosto z serca, pokazuje emocje, niesamowite emocje, wynikające z posługiwania się tak naprawdę samym głosem, który tutaj urasta do rangi instrumentu. Festiwal jest marką samą w sobie”.

Na zakończenie wiceprezydent Rudnicki wręczył organizatorom Festiwalu prezent: dyplom z podziękowaniami dla Fundacji „Muzyka Cerkiewna” w Hajnówce za przygotowanie tego wydarzenia podpisany przez prezydenta Miasta Białegostoku Tadeusza Truskolaskiego. W ten sposób tajemnica teczki w rękach wiceprezydenta z początku relacji została wyjaśniona.

Jak co roku sygnałem do rozpoczęcia Festiwalu jest rozświetlenie ikonostasu festiwalowego. Nastąpiło to po wygłoszeniu przez wiceprezydenta Rafała Rudnickiego formuły otwarcia: „Mam przyjemność ogłosić, że 44 Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej »Hajnówka 2025« w Białymstoku uważam za otwarty!”.

Na tym zakończyła się część oficjalna pierwszego dnia Festiwalu, a zaczęła artystyczna, czyli koncert inauguracyjny.

Tegoroczny 44 Festiwal został zorganizowany pod hasłem „Mistrzowie muzyki cerkiewnej – od Dymitra Bortniańskiego do Romualda Twardowskiego”. Mikołaj Buszko tak pisze o tym w „Gazecie Festiwalowej”:

W czasie tegorocznego święta muzyki cerkiewnej (…) zauważamy ważne rocznice dwóch wybitnych kompozytorów: tj. 200 rocznicę śmierci Dymitra Bortniańskiego i 95 rocznicę urodzin Romualda Twardowskiego. To hasło w sposób symbolicz­ny muzycznie ­odzwierciedli Koncert ­Inauguracyjny w wykonaniu wielokrotnego laureata Festiwalu, ubiegłorocznego zdobywcy tytułu „Primus Inter Pares”, Państwowego Litewskiego Chóru Kameralnego „Polifonia”.

Chór „Polifonia” powstał w 1974 roku, a w 1986 stał się zespołem profesjonalnym – Kameralnym Chórem Filharmonii Litewskiej w Szawlach. W 1998 roku chór odłączył się od filharmonii i stał się samodzielnym Państwowym Litewskim Chórem Kameralnym „Polifonia”.

Dyrygentem chóru „Polifonia” oraz jego dyrektorem artystycznym jest dr Linas Balandis, absolwent Litewskiej Akademii Muzyki i Teatru, a obecnie dziekan Wydziału Muzycznego oraz wykładowca na Wydziale Dyrygentury Chóralnej tejże Akademii. Laureat licznych konkursów i festiwali na Litwie i za granicą.

Pierwszym utworem wieczoru był koncert Dymitra Bortniańskiego „Tiebie Boga Chwalim”. Tak scharakteryzował twórczość tego kompozytora Hector Berlioz: W tej harmonicznej tkance pojawiały się kombinacje, które wydają się niemożliwe: słychać było westchnienia, potem niewyraźny senny szept, czasem pojawiały się akcenty, podobne w sile do krzyku, który porywa ducha, ściska serce i klatkę piersiową, a potem wszystko rozpływało się w ogromnym lekkim decrescendo; wydawało się, że chór aniołów opuszcza ziemię i stopniowo znika na niebiańskich wyżynach [z „Gazety Festiwalowej”].

Jako drugi utwór koncertu chór „Polifonia” wykonał „Trzy hymny” Alfreda Schnittke, rosyjskiego kompozytora z niemieckimi korzeniami. Większość życia spędził w ZSRR (urodzony w 1934 r.), będąc m.in. autorem muzyki do wielu filmów i spektakli i wykładając w konserwatorium moskiewskim. Należał do Związku Kompozytorów ZSRR. Pod koniec życia (1990) przeniósł się do Niemiec, gdzie zmarł w 1998 roku.

Trzecim utworem wieczoru była „Sława” Łesi Diczko, wybitnej kompozytorki ukraińskiej, profesora Akademii Muzyki Ukrainy, wielokrotnej jurorki Festiwalu. Jej utwory często pojawiały się w wykonaniach festiwalowych w ubiegłych latach.

Kolejną, czwartą pozycją koncertu inauguracyjnego był utwór „Pomiłuj mia Boże” Ludomira Michała Rogowskiego (1881–1954). Kompozytor i dyrygent (zarówno orkiestr, jak i chórów), postulował wykorzystanie muzyki ludowej jako źródła twórczości muzycznej.

Następnie chór „Polifonia” wykonał dwie kompozycje Eugeniusza Jewca: „Eksapostilarij wielikoho piatka” i Griadi, griadi ot Liwana, niewiesto”. Eugeniusz Jewiec był kompozytorem z ziemi bielskiej (urodził się w Dubinach w 1905 r.). Z „Gazety Festiwalowej”: Z całej Europy przyjeżdżali ludzie, by posłuchać jego chóru podczas nabożeństw w katedrze św. Aleksandra Newskiego. Ponadto jego chór dawał kilka koncertów rocznie, wydawał liczne płyty kompaktowe i kasetowe, uczestniczył w wielu imprezach muzycznych. Chór miał piękne, ujednolicone, szlachetne brzmienie.

Kolejnym utworem wieczoru była pieśń „Jedinorodnyj synie” Stanisława Głowackiego (1928–2017). Skomponował ok. 800 utworów, głównie religijnych, a także dokonał licznych opracowań tradycyjnych pieśni kościelnych, zapewniających muzyczną oprawę liturgii. Są wśród nich m.in.: części stałe mszy, psalmy, pieśni adwentowe, kolędy oraz bodaj najpiękniejsze – utwory wielkopostne.

Następnie wykonano „Da isprawitsia molitwa moja” (cz. I i II) Jerzego Szurbaka, kierownika artystycznego i dyrygenta Warszawskiego Zespołu Muzyki Cerkiewnej, wieloletniego jurora (także w tym roku) i wielokrotnego laureata Festiwalu.

Jako dziewiąty pojawił się utwór „Christos Woskresie” Dariusza Zimnickiego, jurora Festiwalu, profesora Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina, laureata Festiwalu.

Przedostatnim akcentem koncertu stały się „Dwa psalmy słowiańskie” Arvo Pärta, znakomitego kompozytora estońskiego m.in. muzyki chóralnej, którego utwory często goszczą na Festiwalu.

Na zakończenie wieczoru i koncertu inauguracyjnego litewski chór wybrał kompozycję „Wsiakoje dychanije” Romualda Twardowskiego, zmarłego w ubiegłym roku kompozytora i wielokrotnego przewodniczącego jury festiwalowego.

Utworem Romualda Twardowskiego zakończył się koncert inauguracyjny 44 Festiwalu. Publiczność nagrodziła litewski chór „Polifonia” gromkimi i długimi owacjami na stojąco.

Na zakończenie wieczoru odbyła się jeszcze niezwykła uroczystość: Wiktor Kabac – znakomity hajnowski artysta – otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Odznaczenie wręczyła artyście Marta Cienkowska, przedstawicielka Ministerstwa Kultury. Wiktor Kabac otrzymał je z okazji jubileuszu 90-lecia oraz 70-lecia pracy artystycznej.

Z tej samej okazji marszałek Wiesława Burnos wręczyła jubilatowi Honorową Odznakę Województwa Podlaskiego.

Chór „Polifonia” życzył jubilatowi sto lat, odśpiewawszy „Mnohaja leta”.

I tak pierwszy dzień 44 Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka 2025” dobiegł końca.