Skrótowa informacja o Festiwalu

   Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka” organizowany jest w cyklu corocznym nieprzerwanie od 1982 roku. Organizatorem Festiwalu jest Fundacja „Muzyka Cerkiewna” w Hajnówce.

   Celem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka” w Białymstoku jest prezentacja światowego dorobku oraz popularyzacja wysokich wartości artystycznych i duchowych muzyki cerkiewnej. Formuła Festiwalu stwarzająca okazję do dyskusji, spotkań, wymiany doświadczeń i nawiązania przyjaźni między uczestnikami z różnych środowisk — wzbogaca jego charakter o cele estetyczne i wychowawcze. W czasie Festiwalu prezentowana jest muzyka cerkiewna świata w historycznym przekroju repertuarowym: od początków chrześcijaństwa do kompozycji współczesnych, w tym także kompozytorów polskich (S. Moniuszko, J. Kozłowski, K. Szymanowski, K. Gorski, M. Rogowski, P. Jańczak, P. Łukaszewski, R. Twardowski, K. Penderecki).

   Festiwal realizowany jest w formule konkursowej z udziałem amatorskich i zawodowych chórów świata, w tym również czołówki chórów polskich. Uczestniczą w nim chóry bez względu na narodowość i wyznanie: katolicy, grekokatolicy, protestanci, prawosławni, staroobrzędowcy, a także muzułmanie, buddyści, wyznawcy judaizmu. Jego otwartość, prezentowana różnorodność repertuarowa i kulturowa — to przykład wzajemnego szacunku i tolerancji, potwierdzający ideę imprezy jako Muzycznego          Forum Wschodu i Zachodu. W imprezie nazywanej także „Festiwalem Śpiewającej Duszy” do 2013 roku wzięło udział 726 chórów z 35 krajów świata (Europy, Azji, Ameryki Płn. i Afryki).

   Festiwal organizowany jest pod Honorowym Patronatem Prezydenta RP, Patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Patronatem Artystycznym Krzysztofa Pendereckiego i Patronatem Prezydenta Miasta Białegostoku.

Patronat medialny sprawują: Telewizja Polska S.A. w Warszawie (patronat korporacyjny — wszystkich anten), Polskie Radio S.A. w Warszawie, Dziennik „Metro”, Telewizja Białystok, Polskie Radio Białystok i inne media regionalne.

Historia

   Korzenie MFMC — „Hajnówka” sięgają lat 1978-1982. Początkowym zamiarem pomysłodawcy i organizatora imprezy — Mikołaja Buszko — było urządzenie konkursu chórów cerkiewnych w styczniu, w czym przeszkodził jednak ogłoszony akurat stan wojenny. Imprezę postanowiono przenieść na miesiąc maj. Od tej pory, z roku na rok, impreza rozrastała się nabierając znaczenia. Z przeglądu miejscowych chórów parafialnych osiągnęła wkrótce status międzynarodowej. W roku 1995 Ministerstwo Kultury nadało mu kategorię zerową, tym samym stawiając festiwal na równi z Konkursem Chopinowskim i Międzynarodowym Festiwalem Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. Dziś jest to jedyny o takiej tradycji i znaczeniu festiwal muzyki cerkiewnej na świecie. Festiwal „Hajnówka” był inspiracją do organizacji wielu podobnych festiwali w Polsce i za granicą: m.in. Białorusi, Bułgarii, Estonii, Finlandii, Grecji, Rosji, Rumunii, Serbii, Słowacji, Ukrainie…

   Przez dwadzieścia jeden edycji stałym miejscem festiwalowych przesłuchań konkursowych była Hajnówka, miasto narodzin Festiwalu. Od roku 2003 odbywają się one w Białymstoku.

   Wśród festiwalowych tradycji należy wymienić imprezy towarzyszące — wystawy, seminaria, ale przede wszystkim koncerty towarzyszące, które odbywają się w wielu miastach Polski, m.in. w: Warszawie, Krakowie, Częstochowie, Gdańsku, Gliwicach, Gnieźnie, Lublinie, Toruniu, Wrocławiu.

   Od wielu lat starania Fundacji idą również w tym kierunku, by co rok prezentować publiczności wybitne dzieła muzyki cerkiewnej, lub inspirowanej Prawosławiem, które są rzadko wykonywane w Polsce i na świecie, a nigdy wcześniej nie były wykonywane podczas Festiwalu. Wykonywano m.in. „Pieśń Chierubinów”, „Hymn do św. Daniły” i „Jutrznię” — K. Pendereckiego, „Liturgię” — P. Czajkowskiego i A. Greczaninowa, „Koncert muzyki cerkiewnej” — J. Tavener’a, „Całonocne czuwanie” — A. Archangielskiego i S. Rachmaninowa, „Liturgię uroczystą” — Ł. Dyczko, „Małą Liturgię Prawosławną” i „Liturgię Kijowską” — R. Twardowskiego, nieznane utwory innych polskich kompozytorów: St. Moniuszki, R. Rogowskiego, K. Szymanowskiego, K. Gorskiego i J. Kozłowskiego. Największym sukcesem na tej niwie był koncert „Jutrzni” Krzysztofa Pendereckiego — dzieła wykonywanego niezwykle rzadko ze względu na wysoki stopień trudności. W 2006 r. Fundacja doprowadziła do jego dwukrotnej premiery — białostockiej oraz rosyjskiej (Smolny Sobór w Sankt Petersburgu).

   Wyjątkowym wydarzeniem był również Koncert „Krzysztofowi Pendereckiemu — współcześni kompozytorzy” inaugurujący XXXII Festiwal w 2013 r. oraz obchody Jubileuszu 80-lecia Krzysztofa Pendereckiego. W obecności Mistrza i wybitnych kompozytorów z Białorusi, Macedonii, Mołdawii, Polski, Rosji i Ukrainy odbyły się premierowe wykonania ich utworów, dedykowanych Jubilatowi, a specjalnie skomponowanych na tę okazję. Po raz pierwszy wykonano również utwór K. Pendereckiego Psalm 129 — „Iz głubiny wozzwach”, przygotowany na tę uroczystość.

   Podczas tego Festiwalu odbyła się także polska premiera „Pasji według św. Mateusza” autorstwa rosyjskiego kompozytora Metropolity Hiłariona (Alfiejewa).